Η ζωγραφική στο Κόκκινο Βιβλίο/Liber Novus γεννήθηκε από την ίδια εσωτερική εμπειρία που έδωσε αφορμή και για τη συγγραφή του. Από τα τέλη του 1913 ο Γιουνγκ κατέγραφε στα Μαύρα Βιβλία τα οράματά του και τις συνομιλίες του με μορφές που αναδύονταν από το ασυνείδητο. Όταν αργότερα άρχισε να επεξεργάζεται αυτό το υλικό στο Liber Novus, το συνόδευσε με ζωγραφικές συνθέσεις που άλλοτε ακολουθούν την αφήγηση και άλλοτε αναπτύσσονται ανεξάρτητα από αυτήν.
Στην ανάρτηση οι ζωγραφιές παρουσιάζονται απομονωμένες από τις χειρόγραφες σελίδες όπου τις είχε εντάξει ο Γιουνγκ. Στο Liber Novus συναντά κανείς συχνά την εικόνα ανάμεσα στις σειρές της περίτεχνης καλλιγραφίας του, σε ένα σύνολο που θυμίζει τα μεσαιωνικά εικονογραφημένα χειρόγραφα. Η εντύπωση που του είχαν προκαλέσει τα ψηφιδωτά της Ραβέννας, τα οποία είχε θαυμάσει το 1914, μοιάζει να επιβιώνει στα έντονα χρώματα και στην επίπεδη απόδοση των μορφών. Καθώς προχωρεί η επεξεργασία του έργου, οι παραστάσεις απομακρύνονται από την άμεση αφήγηση και αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη αυτοτέλεια.
Η σχέση ανάμεσα στις ζωγραφιές και στο κείμενο είναι πιο σύνθετη απ’ όσο υποδηλώνει η συνηθισμένη έννοια της εικονογράφησης. Οι εικόνες συχνά συνεχίζουν μια εμπειρία που έχει ήδη καταγραφεί με λόγια, ενώ σε άλλες περιπτώσεις αναπτύσσουν το περιεχόμενό της προς νέες κατευθύνσεις. Η αντιπαραβολή με τα Μαύρα Βιβλία έδειξε μάλιστα ότι αρκετές μεταγενέστερες συνθέσεις συνδέονται με οράματα που περιγράφονται εκεί και απουσιάζουν από το κυρίως κείμενο του Κόκκινου Βιβλίου. Η ζωγραφική υπήρξε για τον Γιουνγκ ένας ακόμη τρόπος να εργαστεί πάνω στις εμπειρίες του, δίνοντας μορφή σε όσα αναδύονταν από το ασυνείδητο.
Ανάμεσα στις ζωγραφιές ξεχωρίζει η σειρά των μάνταλα. Το 1917, κατά τη στρατιωτική του υπηρεσία, ο Γιουνγκ σχεδίαζε σχεδόν καθημερινά μία νέα κυκλική σύνθεση στο τετράδιό του. Παρακολουθούσε τις μεταβολές των σχεδίων σαν να κατέγραφε την κατάσταση της ψυχής του, και αργότερα μετέφερε ορισμένα από αυτά στο Liber Novus. Με τον καιρό θα συνδέσει τη μάνταλα με τον Εαυτό, το κέντρο της ψυχικής ολότητας, και με την πορεία της εξατομίκευσης. Η ακολουθία των εικόνων διατηρεί κάτι από εκείνη την αρχική παρατήρηση: ο κύκλος επανέρχεται, ενώ οι μορφές που τον περιβάλλουν αλλάζουν συνεχώς.
Ανάλογοι προβληματισμοί διατρέχουν και τους Επτά Λόγους προς τους Νεκρούς. Η σχέση των αντιθέτων και η αναζήτηση μιας ενότητας που τα περιλαμβάνει συνδέουν τον κόσμο των εικόνων με τη γνωστική προβληματική των Λόγων. Η μορφή του Αβραξά, που ενώνει μέσα της αντίρροπες δυνάμεις, ανήκει σε αυτόν τον ευρύτερο κύκλο ιδεών. Πρόκειται για διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας περιόδου έντονης εσωτερικής αναζήτησης, κατά την οποία ο Γιουνγκ διαμόρφωνε σταδιακά τις αντιλήψεις που θα αποτελούσαν αργότερα τον πυρήνα της αναλυτικής ψυχολογίας.
Η δυσκολία ερμηνείας αυτών των εικόνων σχετίζεται με την ίδια την αντίληψη του Γιουνγκ για το σύμβολο. Το σύμβολο εκφράζει κάτι που η συνείδηση προσπαθεί ακόμη να κατανοήσει και γι’ αυτό η σημασία του παραμένει ανοιχτή σε νέες προσεγγίσεις. Ο Γιουνγκ αντιμετώπιζε με επιφύλαξη την αποκλειστικά αισθητική θεώρηση της ζωγραφικής του, καθώς τον ενδιέφερε πρωτίστως η σχέση της με την ψυχική εμπειρία από την οποία είχε προκύψει.
Οι εικόνες αξίζει επομένως να παρατηρηθούν και ως σύνολο. Τα μοτίβα επανέρχονται, μεταβάλλονται ή αποκτούν διαφορετική θέση μέσα στις συνθέσεις. Σε αυτές τις μεταβολές μπορεί κανείς να παρακολουθήσει κάτι από την ίδια την πορεία της σκέψης του Γιουνγκ, τη στιγμή που αναζητούσε ακόμη τον τρόπο να εκφράσει όσα είχε βιώσει.
Πηγές
C. G. Jung, The Red Book: Liber Novus, επιμ. Sonu Shamdasani, W. W. Norton & Company (2009)· C. G. Jung, The Black Books 1913–1932: Notebooks of Transformation, επιμ. Sonu Shamdasani, W. W. Norton & Company (2020).
Οι εικόνες της ανάρτησης προέρχονται από την εικονογραφημένη έκδοση του Κόκκινου Βιβλίου (2009). Τα Μαύρα Βιβλία χρησιμοποιούνται για το ιστορικό πλαίσιο της δημιουργίας τους.
































































